PERANG DHAWE DAN BARE

PERANG DHAWE DAN BARE

Nolo NGOLE NGEGE nee LIDI TOWA, papa kalu one sao mida due. Raki demu ta ngza SESU AWU zale Bare. Ngole Ngege bue ta Dhawe, Lidi Towa beu ta TOWA. Lidi Towa pedhe pare mai Ngole Ngege na’a nee kuta bako. Ngole Ngege pedhe pare mai Lidi Towa na’a nee tai manu. SESU AWU bhobha Ngole Ngege, lesu lewa sada roba, tungi ta bua neeapi, teo bola nata,siba tuta so, kai walo one amenara kau ta lasu tabuege mai gore wika boa – ola kami.

Ngole Ngege walo toda amenara imu,losu roba, siba solo so, miu rai tau ngao nee ata Bare ta nee ngawu. Bhelo bua ngao demu tungi nee api. Toda negha amenara koo Ngole Ngege nee mosalaki ta Dhawetuta walo imu kai walo one sao teda raki ana imu. Ta Dhawe paka riwu moo kai wika ta Bare, bholo gae zala mona raka, demu siba walo. Negha ta Dhawe keu Dai Lewa (Ndait Lewe). Mosalaki  ta Dhawe so : , , kau ngala ko mona, tau pera kami zala moo wika ta Bare.  Talu Dai Lewa so : , , Dheo keze ngao gae weke zala. Ngaza ngao raka nee puu, ngao mai we toda miu. Babho negha imu walo wali zale boa imu. Walo zale, too poa, imu ala kota nee sua podi kai gae kebu. One sa poa imu kai gae one sa wisa rebhe Bare. Demu one mai boa zenge ta ku kera. Ta mori boa siba ngale: , , sai kena? Dai Lewa talu so: , , Ngao Dai Lewa , moo koe kebu. Demu ta mori boa si ngasi so, ngaza kau moa ae, mai dia moo inu ae, musu bako. Imu talu so : , , nga nuka ena pai ae, bholo miu pera weke ngao zala moo ngao tama ena boa. Dai Lawe tau anamono ta Dhawe, moo gae zala, musu bako, inu ae negha, imu ngale demu one mai boa so : kita piza mai moo kai meti zili mesi? Demu talu so: laka lima mai poa, ka negha imu walo, pese nau wali demu so: lima mai dhapi ta bupu meka, fai gae, raga ana nguza too peka. Dai lewa siba kai zeta Ola Dhawe, toda amenara koo Ngole Ngege nee mosalaki ta Dhawe so: lima mai poa mae kai de apa, miu nuka zale bare. Kami papa nau negha lima mai kai meti zili mesi. Dai Lawe walo zale Bare moo nau Ngole Ngege so: lima mai poa mae kai de apa. Kau regho bhozu zale raka ture watu.ngaza kau tei amenara kau ta mai wazeta ulu boa, kau wari nee pare zale wewa. Wari negha pare, ngaza kita ata one mai boa ma latu sa gae ko zua, kau podi sika manu bhila dia. Ngaza kau so, sika. . . . sa.  . . . kena kena watu kami moo tama. Bholo ngaza kau so, sika. . . . kena ngasi so dheo keze one leza ta na’u negha Ngole Ngege wari pare, dheko ta Dai Lewe pesetenu. Nabu Ngole Ngege tei amenara imu mai, Ngole Ngege sika manu so, sika. . . . se ngao toda ko ma’e, ngao edi ko nea. Amenara imu ngore walo. Mona bhose wali mai amenara imu. Ngole Ngege sika manu so, sika . . . . tama . . . . ta Dhawe siba kono one boa Bare, siba tungi ta boa. Sa tungi negha boa, Lidi Towa paru, ta Dhawe legho, tepu siba pidho zale kisa wewa, toka nee bhoka kuku puu tolo wuwu bega zale puki. Negha demu ala walo Ngole Ngege...... negha demu ala walo Ngole Ngege kai walo zale Ola Dhawe. Nabu ta Dhawe tungi Ola Bare, rimo mosalaki ta Bare peka zili mesi. Demu kili nuka zeta Bare, demu so : ata tungi boa kita. Sa pogha so : mona kena ata ta tungi kuru bene. Talu ta sa pogha wali so : mona boa kita ata tungi. Nabu demu papa sele, keja one kena kolo sa eko.  Demu tepu, ala wisa ta ate moo tanga ura. Tebhe, pawe ate kolo , api negha. Demu sa pogha mona ngala kedhi uzu ae ne lana meze. Demu gae zala mona beo, uzu ae ne benu. Sesu awu pasi nee topo so : , ,, kau ae ta dia, ngaza tebhe – tebhe zeta Bare ta tungi kuru ko kewa kaju, ngao wela kau ae mona meti tau mati zala kami. Imu zazo deka wutu, lima siba paki nee topo zale ae. Ae meti demu siba gedho zele weka, demu ne papa keku ta ine bani gae lima ta ngasa: 1. Sesu awu. 2.  Mbira wara. 3. Siro. 4. Sisi Masa. 5. Bhada Tema.

Moo bana demu ne papa keku. Sa negha Sesu awu so, ulu kau mbira wara. Talu mbira wara so, ma’e. . .  ngao Mbira wara bana bai sio sao. Keku wali so ulu kau bhada tema. Bhada tema talu so, ngao bana bai mawe. Negha demu keku wali so, laka ulu kau siro. Sa negha demu siba bana dheko nanganumba: nage togu gena rate selati. One kena demu sa’i ta Dhawe siba legho, leti dheko zala siba dhu zeta DEKO DJADJI. Ta Bare zeke zele DEKO DJADJI moo sadha dhu zele Ola Dhawe. Bholo demu sabu nee ta ine ebu sa ga’e ta puu zele Ola Dhawe dua dheko DHOA KATA gena DEKO DJADJI demu ngale so, ine. . . zele Ola Dhawe leki no’e nee ta ine bani?. Talu ta ebu ga’e kena so: , , , mona ema. . . zele boa keze peli ta dada meze nee ta paza lo (paza teo). Negha demu walo gena zili NAPU WEDHU. Demu moo gigha lima mona ngala usu lima demu fara ra. Demu nabu moo rasi lima, inu ae, meka WEDHU ngasi so, mona ngala. Lima miu fara ra tau zaki we ae ngao. One kena demu ngaka wuki moo inu ae, meka WEDHU siba tewa nee bedi imu ta ngaza DHOGI TANGI TELU. Ta ine bani gae lima mata peka. Ana kapo demu sa pogha siba paru moo walo zale Bare.

Ta mosalaki puu zele Ola Dhawe, demu pana wali ki nee waka, puu zele DHOZO DHOA KATA siba pasi nee ki waka so: , , , ZALE OLA BARE, NGAZA MONA TAU TU BI NGAWU NGE PU KAMI TA DHAWE, KAU KI NEE WAKAMONA KEJA ONE PUU PEO WATU NAI DEMU TA BARE. BHOLO NGAZA KAMI TA DHAWE, TA TAU TU BI NGAWU NGE MIU TA BARE, KAU KI NEE WAKA SIBA KEJA ONE PUU PEO WATU NABE TA BARE, DEMU SIBA BIA BOA, JELA OLA, POTA OTA MOLU MELE.”.

Pasi deka lima, ta Dhawe siba pana nuka zale Ola Bare nee ki waka.ta Bare ne walo nuka zale ola demu, demu gae boa mona raka, uzu ne benu tebu nee ki, waka bunge. Demu siba bia boa puu kena dhu zuna.

Dai lewa puu zale towa kai zeta ola dhawe. Mosalaki ta Dhawe ee wea-loda, bhada,jara, roo reo bholo imu bhia . mosalaki ta Dhawe so: “kau bhia, kau rai we apa”?. Imu mona solo apa, lima imu lawa dhepe zale awu,siba la’i . mosalaki ta Dhawe so laka kau rai we pazo, kami ti’i kau pazo zale PIMPE. Ti’i negha pazo dai lewa walo wali zale boa ola imu,zale towa.