PERANG DHAE BHUPU (DHAWE) DAN PORTUGIS

PERANG DHAE (DAENG) BHUBHU MELAWAN PORTTUGIS

Ata portugis zale “AE LAKO”, demu rajo lima zua, nepi ta towa ta bana sao ae, ge leza ata portugis poto tepu ike ata ta towak. Demu mona ngala tau mata, ko legho ata portugis. Demu kai keu DHAE BHUBHU puu zeta OLA DHAWE moo kai wika SERA LASU TORO {SERA : nama pemimpin portugis , LASU TORO: kemaluan merah atau disebut juga SERA LASU LEWA: kemaluan panjang }.

Dai lewa ( ndait lewe) so “ eja,,,,,kau ngala ko mona ?”, dhae Bhubhu talu so mo tau apa? Kami keu kau moo sega sera lasu toro (sera lae wara). Dhae bhubhu nau napa lima zua mai .dhu leza zebu dhae bhubhu kai zale towa saka nee jara imu ta ngaza “ TITU WIDU”, papa nee tuba imu ta ngaza BHENGA RUMA. Dhu zale sanga benga , one watu raba imu pasi so : “ NEE JARA NGAO DA NGAZA TITU WIDU , TUBA NGAO DA NGAZA BENGA RUMA , DIA MOSA LAKI TA TOWA (DAI LEWA), TAU KEO LO KABI TEBO NGAO MOO SEGA SERA LASU TORO . NGAZA NGAO ZUNA LEZA MONA NGALA SEGA SEGA SERA LASU TORO , KAU TUBA BHENGA RUMA MONA NGALA BEGA ONE WATU RABA DIA NGAZA NGAO NGALA SEGA SERA LASU TORO , KAU TUBA BHENGA RUMA NGAO SEGA ONE WATU RABA NGALA TASA ZUA .”

Pasi tai negha Dhae bhubhu saka jara imu ta ngaza titu widu , ala nee tuba imu ta ngaza bhenga ruma siba pega one watu raba , tasa zua . sa negha imu siba kai nuka zale , dhu zale “ AE KI ”, sabu nee dai lewa . dhae bhubhu waghe so.,,,,miu waghe ta suko roga , bue roo fai, kai ulu zale sao ae , moo demu tei puu zili , moo demu raka nuka . sa negha demu dheko ta waghe negha . sera lasu lewa so tei kita ata zili koga ae bholo benu , demu mai zili mai nee rajo, kai dhengi zele dhiri lai . imu wa’u rajo nee kapo kunu imu moo dhao ta towa. Ta  towa  siba ku DHAE Bhubhu sega peka ata portugis . nee jara imu ta ngaza titu widu , nangu zili rajo, nee tuba imu ta ngaza bhenga ruma ziba sega rajo ata portugis . ata portugis mata peka.

Sa negha Dhae bhubhu walo nee mosa laki ta towa . ka inu negha dai lewa tii dhae bhubhu koo wea loda, bhada jara, roo reo bholo dhae bhubhu bhia imu rai ala walo paso ta dhawe. Dai lewa talu soo : “ SAMA PAZO KENA PUU MIU TA DHAWE , WALO WALI ONE MIU . BHOLO KAU MOO ALA WALO PAZO KENA, MOLO LATU. SA PATA NE PEKA MENA , SEZU NE ZEBU ZILI , INU SEBHA SIKU , KA NE PEBHA PAA, KO PAZO NE WALO WALI ONE MIU TA DHAWE , DHU REBHO JEKA NEWA”.

NEE WALI DAI LEWA PAI DE DHAE BHUBHU SO:.. EJA,,,,,,,KAMI PAI DE NGAI ZEDE KAU UTU TA WOSO RIWU KENA MONA NGALA ALA PAZO TA DHAWE . BHOLO TUKA TOLO NAJA SAO KO DAI LEWA NGAO PAI KAMI NGALA AKU, DHU ANA EBU KAMI ZALE MAI .

Sa negha dhae bhubhu so , laka nee sama , bholo ta towa toto woso , ko ata ta boa toto woso , kapo toto woso riwu mona ngala ala pazo zale PIMPE . ngaza mo pozo laga towa ta woso , kapo ta riwu, ngaza kami sai, jara dhapi kita ata kami tepu ike uzu demu naka pazo kami.

Ta dhae bupu simo mona tuga ko pazo , bholo nee lange tana watu , demu siba pera puu SENGA BENGA , DEKO ROWE , EKO NGGLONANGGE , AE SABI LENGI, OLA AMA NASA, WOLO MERE , WOLO RUNGA, KISA-KISA BOA OLA WUDU , BATU, KELI GENI , WOLO MASO (  LIA RUGHA TEI), BOA SOA .( batas bagian barat ini dihubungkan lagi dengan perang dhawe - rawe).